Bir mobil uygulama, kullanıcı daha kayıt olmadan veri toplamaya başlar: cihaz kimliği, IP adresi, çökme raporu, belki konum. Bu veriler bir kişiyle ilişkilendirilebildiğinde kişisel veri sayılır ve uygulamanızı 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun (KVKK) kapsamına sokar. Bu yazıda bu yükümlülüklerin koda, ekrana ve sözleşmeye nasıl yansıdığını anlatıyoruz.
Mobil uygulamada hangi veriler kişisel veridir?
KVKK m.3, kişisel veriyi "kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi" olarak tanımlar (6698 sayılı Kanun). Buradaki kilit kelime "belirlenebilir". Tek başına isim içermeyen bir veri, başka verilerle birleşince bir kişiyi işaret ediyorsa kişisel veridir.
Mobil uygulamalarda tipik örnekler şunlardır:
- Ad, e-posta, telefon numarası, profil fotoğrafı
- Cihaz kimliği, reklam kimliği, push bildirim token'ı
- IP adresi ve oturum kayıtları
- Hassas ya da yaklaşık konum
- Bir kullanıcı kimliğine bağlanan analitik olayları
- Çökme raporlarındaki kullanıcı ve cihaz bilgileri
Bazı veriler ise özel nitelikli kişisel veridir: sağlık, biyometrik ve genetik veri, din, mezhep, sendika üyeliği, ceza mahkûmiyeti gibi. Sağlık takibi yapan ya da yüz görüntüsünden biyometrik şablon çıkarıp sunucuya gönderen bir uygulama daha sıkı kurallara tabidir. Cihazın kendi yüz tanıma ya da parmak izi doğrulamasını kullanmak ise farklıdır: uygulama biyometrik veriyi değil, yalnızca doğrulamanın sonucunu alır.
Aydınlatma yükümlülüğü: önce bilgilendirin
KVKK m.10'a göre veri toplarken kullanıcıya kim olduğunuzu, veriyi hangi amaçla işlediğinizi, kime aktarabileceğinizi, toplama yöntemini, hukuki sebebi ve m.11'deki haklarını bildirmeniz gerekir. Usulü Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ ayrıntılandırır.
Tebliğin m.5/1(f) bendi önemli bir ayrım yapar: işleme açık rızaya dayanıyorsa aydınlatma ve açık rıza alma işlemleri ayrı ayrı yerine getirilmelidir. Yani "Aydınlatma metnini okudum ve onaylıyorum" diye tek bir kutucuk yeterli değildir. Aydınlatma bir bilgilendirmedir ve onay gerektirmez; rıza ise ayrı bir irade beyanıdır.
Pratikte kayıt ekranında aydınlatma metnine görünür bir bağlantı, rıza gerektiren işlemler için ayrı ve önceden işaretlenmemiş onay kutuları, ayarlarda da rızayı geri çekme seçeneği yeterli bir başlangıçtır.
Açık rıza ne zaman gerekir, ne zaman gerekmez?
Sık yapılan bir hata, her şey için açık rıza istemektir. KVKK m.5/2, açık rıza dışında başka işleme şartları da sayar. Bunların başlıcaları bir sözleşmenin kurulması veya ifası için gereklilik, veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğü, bir hakkın tesisi ve veri sorumlusunun meşru menfaatidir.
Örneğin kullanıcının hesabını açmak ve satın aldığı hizmeti sunmak için gereken e-posta adresi sözleşmenin ifası kapsamındadır. Fatura bilgilerini saklamak hukuki yükümlülüktür. Bunlar için rıza istemek, rıza geri çekilince işlemeyi durduracakmışsınız gibi yanlış bir izlenim yaratır.
Açık rızanın gerektiği tipik durumlar ise genellikle kişiselleştirilmiş reklam ve pazarlama amaçlı profil çıkarma, hizmet için zorunlu olmayan analitik ya da başka bir şarta dayanmayan özel nitelikli veri işlemedir. Rıza belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle verilmelidir. Kurul'un 2025/1072 sayılı ilke kararına göre rıza, ürün ya da hizmetten yararlanmanın ön şartı olarak istendiğinde özgür iradeye dayanmış sayılmaz.
Özel nitelikli veride 2024 değişikliği
7499 sayılı Kanun ile m.6 yeniden düzenlendi ve değişiklik 1 Haziran 2024'te yürürlüğe girdi (Resmî Gazete, 12.03.2024). Artık özel nitelikli veriler için de açık rıza dışında sınırlı sayıda işleme şartı var, ancak bu şartlar m.5'tekilerden daha dardır. Kurul'un belirlediği yeterli önlemlerin alınması da ayrıca şarttır. Sağlık ya da biyometrik veri işleyecekseniz hangi şarta dayanacağınızı geliştirmeye başlamadan bir hukukçuyla netleştirin.
Yurt dışına veri aktarımı: m.9 ve 2024 sonrası düzen
Birçok mobil uygulama, geliştiricisi fark etmeden yurt dışına veri aktarır. Tipik alıcılar şunlardır:
- Bulut barındırma ve veritabanı servisleri (ör. AWS, Google Cloud)
- Analitik ve çökme raporlama araçları (ör. Firebase)
- Push bildirim servisleri
- E-posta ve SMS gönderim servisleri
- Yapay zekâ API'leri
- Müşteri destek ve canlı sohbet araçları
Sunucu yurt dışındaysa ya da servis sağlayıcı veriye yurt dışından erişiyorsa ortada bir aktarım vardır. 7499 sayılı Kanun ile m.9 baştan yazıldı. Yeni düzende yeterlilik kararına ya da uygun güvenceye dayanan aktarımda iki şart birlikte aranır: m.5 ya da m.6'daki işleme şartlarından biri ve m.9'daki aktarım yolu. Yeterlilik kararı da uygun güvence de yoksa yalnızca arızi aktarım istisnaları kalır. Usul, Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile düzenlendi.
Yeterlilik kararı
Kurul bir ülke, sektör ya da uluslararası kuruluş için yeterli koruma bulunduğuna karar verirse aktarım bu karara dayanabilir. Kurum'un yurt dışına aktarım sayfasında "Bu konuda Kurul tarafından henüz bir belirleme yapılmamıştır" yazıyor. Yani 16 Kasım 2026 itibarıyla AB ülkeleri ya da ABD için bu yola dayanamazsınız. Durum değişebileceği için aktarımı planlarken sayfayı yeniden kontrol edin.
Uygun güvenceler ve standart sözleşme
Yeterlilik kararı yoksa m.9/4'teki uygun güvencelerden biri gerekir: kamu kurumları arası anlaşma, Kurul onaylı bağlayıcı şirket kuralları (BCR), Kurul'un ilan ettiği standart sözleşme ya da Kurul izniyle yazılı taahhütname. Bir uygulama girişimi için pratikteki yol çoğunlukla standart sözleşmedir.
Standart sözleşmede dikkat edilecek noktalar:
- Kurul'un yayımladığı standart sözleşme metinleri dört türdür; tarafların veri sorumlusu ya da veri işleyen rolüne göre doğru olanı seçersiniz.
- Yönetmelik m.14/3'e göre metin üzerinde hiçbir değişiklik yapılmadan kullanılmalıdır.
- Sağlayıcının kendi veri işleme sözleşmesi ya da AB için hazırlanmış maddeler, Kurul'un ilan ettiği metnin yerine geçmez.
- Sözleşme, imzaların tamamlanmasından itibaren 5 iş günü içinde Kurum'a bildirilir (Kanun m.9/5, Yönetmelik m.14/5). Bildirim için Kurum'un Standart Sözleşme Bildirim Modülü kullanılabilir.
- Bildirim yapılmazsa, 7499 sayılı Kanun'la eklenen m.18/1(d) uyarınca 50.000 TL'den 1.000.000 TL'ye kadar idari para cezası öngörülüyor. Bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiği için güncel tutarı Kurum'dan kontrol edin.
Arızi aktarım istisnaları
Yeterlilik kararı ve uygun güvence yoksa m.9/6 sınırlı istisnalara izin verir: riskler anlatılarak alınan açık rıza, ilgili kişiyle yapılan sözleşmenin ifası için zorunluluk, üstün kamu yararı, bir hakkın tesisi gibi. Ancak bunlar yalnızca düzenli olmayan, süreklilik göstermeyen aktarımlar içindir. Sunucu barındırma, analitik ya da push bildirim gibi sürekli akışlar bu kapsama girmez. Eski hükmün geçiş süresi 1 Eylül 2024'te bittiği için "yurt dışına aktarıma rıza veriyorum" kutucuğu sürekli aktarımlarda artık dayanak değildir.
VERBİS kaydı gerekiyor mu?
KVKK m.16, veri sorumlularının Veri Sorumluları Siciline (VERBİS) kaydolmasını öngörür, ancak Kurul istisnalar belirlemiştir. Yıllık çalışan sayısı 50'den az ve yıllık mali bilanço toplamı 100 milyon TL'den az olan, ana faaliyeti özel nitelikli veri işlemek olmayan veri sorumluları kayıttan muaftır. Bilanço eşiği, Kurul'un 2023/1154 sayılı kararıyla 100 milyon TL'ye çıkarıldı. Ana faaliyeti özel nitelikli veri işlemek olanlar için 4 Eylül 2025 tarihli ve 2025/1572 sayılı kararla ayrı bir eşik getirildi: yıllık çalışan sayısı 10'dan ve yıllık mali bilanço toplamı 10 milyon TL'den az olanlar da muaf (Kurum duyurusu). Bu kararın uygulama esaslarına göre bilanço tutan veri sorumlularında iki ölçüt birlikte aranıyor, bilanço tutmayanlarda ise yalnızca çalışan sayısına bakılıyor. İstisna yalnızca kayıt yükümlülüğünü kaldırır; diğer yükümlülükler aynen sürer.
Veri sahibi başvuruları ve veri ihlali
Kullanıcılar m.11 kapsamında verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme, düzeltilmesini ve silinmesini isteme gibi haklara sahiptir. m.13'e göre başvuruyu en geç 30 gün içinde ve kural olarak ücretsiz sonuçlandırmanız gerekir. Usul, Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ ile düzenlenir. Destek sürecinizde başvuruyu kayda alan, kimliği doğrulayan ve süreyi takip eden bir akış olmalı.
Veri ihlalinde m.12/5 "en kısa sürede" bildirim ister. Kurul'un 2019/10 sayılı kararına göre bu süre, ihlalin öğrenilmesinden itibaren en geç 72 saattir (Kurum açıklaması). Bu süreye yetişmek için erişim kayıtları ve bir olay müdahale planı önceden hazır olmalıdır.
Saklama, imha ve hesap silme
KVKK m.7, işleme şartları ortadan kalktığında verinin silinmesini, yok edilmesini ya da anonim hâle getirilmesini ister. Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakkında Yönetmelik ayrıntıyı verir: saklama ve imha politikası olan veri sorumlularında periyodik imha aralığı altı ayı geçemez, ilgili kişinin silme talebi ise en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır.
Uygulama mağazaları da hesap silmeyi zorunlu tutar:
- Apple, App Review Guideline 5.1.1(v) ile hesap oluşturmaya izin veren uygulamanın hesabı uygulama içinden silme imkânı da sunmasını ister (App Review Guidelines).
- Apple'ın hesap silme rehberine göre hesabı yalnızca dondurmak yetmez; hesap kaydı ilişkili kişisel verilerle birlikte silinebilmelidir.
- Google Play, hesap silme şartında hem uygulama içi silme yolu hem de uygulamayı yeniden yüklemeden açılabilen bir web bağlantısı ister; bu bağlantı Play Console'daki Data safety formunda beyan edilir.
Mağaza kuralları ile KVKK aynı yöne bakar ama birebir aynı değildir. Mağaza silme düğmesini ister. KVKK ise silmenin gerçekten gerçekleşmesini, yedeklerde ve üçüncü taraf servislerdeki kişisel verinin de imhasını ve bunun kayıt altına alınmasını bekler.
Fatura gibi kanunen saklamanız gereken kayıtların hangi sebeple ve ne kadar tutulacağı saklama politikanızda yazmalı ve kullanıcıya açıkça söylenmelidir.
Geliştirme için KVKK kontrol listesi
- Veri envanteri çıkarın: hangi ekranda, hangi SDK ile, hangi veri toplanıyor ve nereye gidiyor.
- Her veri için işleme şartını yazın; açık rızayı yalnızca gerçekten gereken işlemler için kullanın.
- Aydınlatma metnini ve rıza onaylarını ayrı arayüz öğeleri olarak tasarlayın; onay kutuları önceden işaretli olmasın.
- Rıza gerektiren analitik ve reklam SDK'larını rıza alınana kadar başlatmayın.
- Yurt dışındaki tüm alıcıları listeleyin; her biri için standart sözleşme ve 5 iş günlük bildirim takvimini planlayın.
- Yapay zekâ API'lerine giden veriyi en aza indirin, gerekmeyen kişisel veriyi maskeleyin.
- Veriyi aktarımda TLS ile, depolamada şifreli tutun; cihazdaki hassas veriyi Keychain ya da Keystore'da saklayın.
- Yetkilendirmeyi sunucu tarafında yapın ve yönetim paneli erişimlerini loglayın.
- Hesap silme akışını yedekler ve üçüncü taraf servisler dahil uçtan uca çalışacak şekilde kurun.
- Saklama sürelerini belirleyin ve süresi dolan veriyi silen zamanlanmış bir iş yazın.
- App Store gizlilik etiketlerini ve Google Play Data safety formunu gerçek veri akışıyla tutarlı doldurun.
Bu adımların çoğunun karşılığı backend tarafındadır: rıza kayıtları, silme işleri, loglama ve erişim kontrolü. Bunları backend ve API geliştirme aşamasında baştan tasarlamak, yayından sonra eklemekten daha kolaydır. Keşif aşamasında biz de veri envanterini ekran akışlarıyla birlikte çıkarıyoruz; mobil uygulama geliştirme sürecinde mağaza gizlilik formları da bu envanterden doldurulur. Mağaza adımları için App Store ve Google Play yayınlama, yapay zekâ servisleri için uygulamaya yapay zekâ entegrasyonu yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Her mobil uygulama KVKK'ya tabi mi?
Türkiye'deki kullanıcılardan kişisel veri işleyen uygulamalar genel olarak KVKK kapsamındadır. Uygulama hesap açtırmasa bile IP adresi, cihaz kimliği ya da konum gibi verileri işliyorsa kişisel veri işlenmiş olur.
KVKK için kullanıcıdan açık rıza almak yeterli mi?
Hayır. Açık rıza, işleme şartlarından yalnızca biridir ve aydınlatma yükümlülüğünün yerini tutmaz. Veri güvenliği, saklama ve imha, yurt dışı aktarımda m.9 şartları ve veri sahibi başvuruları gibi yükümlülükler rızadan bağımsız olarak devam eder.
Firebase ya da AWS kullanmak yurt dışına veri aktarımı sayılır mı?
Kişisel veri bu servislerin yurt dışındaki sunucularında işleniyor ya da yurt dışından erişilebiliyorsa aktarım sayılır. Bu durumda bir işleme şartının yanında m.9'daki yollardan birine, pratikte çoğunlukla standart sözleşmeye ihtiyacınız olur. Verinin hangi bölgede barındırıldığını ve sağlayıcının alt işleyenlerini de kontrol edin.
Standart sözleşmeyi Kurum'a bildirmek için ne kadar süre var?
Kanun m.9/5'e göre standart sözleşme, imzalanmasından itibaren 5 iş günü içinde Kurum'a bildirilir. Yönetmelik m.14/5 bu süreyi imzaların tamamlanmasından itibaren başlatır. Süreyi kaçırmamak için bildirimi imza süreciyle birlikte planlayın.
Kullanıcı hesabını sildiğinde tüm veriler silinmeli mi?
Kural olarak işleme amacı ortadan kalkan kişisel veriler silinmeli, yok edilmeli ya da anonim hâle getirilmelidir. Fatura kayıtları gibi kanunen saklamanız gereken veriler istisnadır; bunlar süre dolana kadar erişimi kısıtlı biçimde tutulabilir. Google Play de saklamaya devam ettiğiniz verileri kullanıcıya açıkça bildirmenizi ister.
KVKK uyumu bir metni sitenize koymakla bitmez; veri akışınızın, sözleşmelerinizin ve kodunuzun aynı şeyi söylemesi gerekir. Yeni bir uygulama planlıyorsanız ya da mevcut uygulamanızın veri akışını gözden geçirmek istiyorsanız birlikte bakabiliriz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir. Kendi uygulamanız için bir KVKK uzmanı ya da avukattan görüş alın.